Durmuş Zaman Müzesi

Ruhumuzun enkazında sergilenen ”başarısızlık” korkusu.

“Ruhum, hayaletlerin değil, yapılmamış eylemlerin kirli enerjisinin dolaştığı soğuk, sisli bir arazidir.”

Betonarme bir şehirde yaşarken, içimde bir yerlerde eski, loş bir Durmuş Zaman Müzesi taşıyorum.

Bu, tarihin görkemli anılarının sergilendiği, onur verici bir salon değil. Burası, denemeye bile fırsat vermediğim, cesaret edemediğim için sonsuza dek donmuş halde sergilediğim hayallerin, eylemlerin ve potansiyellerin Durmuş Zaman Müzesi’dir. Bu ifade, şiirsel bir acıdan öte; bu, modern insanın ruhuna yerleşmiş gerçeğin mideye vuran tokadıdır.

Müzenin her bir penceresi, zamanın akışına direnen paslı vitraylarla kaplıdır. Vitraylardan sızan gri ışık, toplanmamış tozların dansını aydınlatır. Her vitrayın ardında, yazılmamış romanın ilk cümlesi, söylenmemiş bir ”seni seviyorum”un sıcaklığı, atılmamış bir adımın heyecanı, yani kurban edilmiş, yerine getirilmemiş sözlerim yatıyor. Onlar, başarısızlık korkusundan değil, sadece harekete geçme izni bulamadıkları için müzede sonsuz bir sessizliğe mahkûm edildiler ve ben, o müzenin tek bekçisiyim. Ruhumda taşıdığım bu sessiz, donuk ve küf kokan enkazın ağırlığıyla, yaşayan bir ölü gibi yaşıyorum.

Bizi tüketen şey, yaptığımız hatalar mıdır? Hayır. Yaptığımız hatalar, bizi dönüştürür, iz bırakır ve nihayetinde bir tecrübe katedrali inşa eder. Asıl yoran ve felç eden, hiç var olmamış, dolayısıyla asla hata yapamayacak potansiyellerin ağırlığıdır. İkinci şık, çok daha karanlık, çok daha ağırdır.

Sosyal medya çağında, her an “en iyi versiyonumuz” olmamız bekleniyor. Mükemmeliyetçilik bir erdem olarak sunuluyor. Oysa benim müzem, o “en iyi versiyon”un iskeletleriyle dolu. O, hiç denemediği için kusursuz kalmış, donmuş bir heykeldir. Kurban edilmiş, yerine getirilmemiş her bir söz, müzenin karanlık dehlizlerinde çürürken, ben bu hayalet idealin gölgesinde nefes almaya çalışıyorum. Benim müzem, pasif bir intiharın sergilendiği bir salondur.

İçimizdeki Katil

Denemek, başarısızlık ihtimali taşır. Bu, hayatın kabul edilmesi gereken doğal riskidir. Ama burada daha sert bir felsefi gerçekle yüzleşmek zorundayız: Denememek ise %100 başarısızlıktır. Bu basit, acımasız matematik, neden müzemizin bu kadar kalabalık olduğunu açıklar.

İnsan, içgüdüsel olarak acıdan ve yeniden başlama zahmetinden kaçınan bir varlıktır. Başarısızlık korkusu, aslında yargılanma ve yeniden başlama zahmetinden kaçınma arzusudur. “Ya olursa” sorusu yerine, “Ya rezil olursam” endişesi beynimizin komuta merkezini ele geçirir. Bu, konfor alanının bizi hapsettiği, yavaş yavaş içimizi tüketen bir bataklıktır.

Biz, potansiyelimizden korktuk. O potansiyelin gerçekleşmesi, bizim mevcut, rahatsız edici ama güvenli düzenimizi bozacaktı. Bir deneme, kapalı kapıları açar, bilinmeyene bir adım atılmasını gerektirir. Biz ise kapıyı kilitlemeyi, perdeleri çekmeyi ve içeride çürümeyi tercih ettik. Çünkü içeride, en azından, kontrolün bizde olduğu yanılsaması vardı. Oysa bu yanılsama, en büyük celladımız oldu.

Pişmanlığın iki türü vardır: Eylemin pişmanlığı ve eylemsizliğin pişmanlığı.

Yapılan hatanın pişmanlığı, öğreticidir ve bizi değiştirir. O yara izi, bize hayatta kalmayı öğretir ve bizi ileriye iter. Ancak hiç yapılmayanın pişmanlığı felç edicidir, bizi olduğumuz yerde kilitler. Bu pişmanlık, yaşanmış bir kayıp değil, hiç var olmamış varlığın boşluğudur.

Müzemizin her paslı vitrayı, içimizdeki bir kasın atrofi¹ye uğradığının kanıtıdır. Kullanılmayan bir yeteneğin, körelen bir cesaretin kalıntısıdır. Bu boşluk, ruhun en derin kuyularına yerleşir ve oradan fısıldayarak bizi tüketir. O fısıltı der ki: “Beni denemeye bile cesaret edemedin. Sen zayıfsın.”

Toplumsal Kefen

Fırsat verilmemesinin büyük bir kısmı bizden bağımsızdır. Müzemizin etrafındaki kalın duvarlar, iyi niyetli ebeveynlerin, akıllı arkadaşların ve toplumsal normların gri, çirkin betonlarından yapılmıştır.

Sistem, bizi riskten arınmış, garantili, ‘mantıklı’ yollara iter. Hayallerimiz, kariyer planlama uzmanlarının soğuk ofislerinde, ekonomik tahminlerin buzlu camlarında parçalanır. Kalbi sanatta olan, “Mantıklı olanı yap, sanat aç bırakır,” baskısıyla mühendisliğin kasvetli dünyasına sürüklenir. Macerayı, bilinmeyeni arzulayan, “önce birikim yap,” yalanıyla, ‘düzenli iş’ kefenine sarılır. Bu durmuş zaman, aynı zamanda bir ‘Tükenmişlik’ çağıdır. Henüz denemediğimiz potansiyellerin yarattığı yük, modern ruhun omuzlarına binmiş ağır bir yorgunluktur.

Bu, bir mantığın tiranlığıdır. Oysa sanat, macera, aşk gibi denenmesi gereken en büyük şeyler, mantığın sınırlarının dışında yaşar. Mantık, hayatta kalmayı garanti eder; yaşamayı değil.

Daha da sert bir gerçek var: Bazı insanlar, deneme lüksüne sahip değildir. Ekonomik kaygı, potansiyelin üzerine atılan ağır bir toprak tabakasıdır. Açlık korkusu, potansiyelin tohumlarını daha filizlenmeden kurutur. Sınıfsal ayrıcalık, deneme fırsatının en büyük kapıcısıdır. Zengin, başarısız olmayı göze alabilir ve yeniden deneyebilir. Yoksulun ise tek bir kurşunu vardır; ya isabet eder, ya da müzeye yeni bir paslı vitray eklenir.

Felsefi bir soru sormak zorundayız: Bir yeteneğe sahip olmakla, o yeteneği kullanma fırsatına sahip olmak arasındaki fark, kader midir? Hayır. Toplum, üzerimize kefeni zorla sarmış olabilir ama ipleri kesmek, her zaman bizim elimizde olan son, kanlı eylemdir.

Varoluşsal Yük

Denenmeyen her şey, kimliğimizde bir fantóm acısı yaratır. Fantóm acısı, kesilip atılmış bir uzvun sanki hâlâ oradaymış gibi hissedilen ağrısıdır. Benliğimizden koparıp attığımız her potansiyel, her hayal, ruhumuzda görünmez bir uzuv gibi acı çekmeye devam eder.

Deneseydim nasıl bir ben olurdum?

Bu soru, cevaplanamayan, ruhu kemiren bir sorudur. Bir zaman çizelgesinde, o yolu seçen, o cesareti gösteren başka bir ben var ve ben, burada, o paralel evrenin kayıp yükünü taşıyorum. Denenmemiş bir hayat, boşluğun felsefi tanımıdır.

Peki, bir zaferi veya yenilgisi olmayan insan, insan mıdır?

Bu soru, müzemizin en ağır sorusudur. İnsan, sınırlarını zorladığında, düştüğünde ve tekrar kalktığında tanımlanır. Zafer ve yenilgi, varoluşun iki temel taşıdır. Denemeyen, dolayısıyla ne zafere ne de yenilgiye ulaşan kişi, sadece bir durumdur, bir olay değildir. O, bir hikayenin başkahramanı değil, sadece arka plandaki soluk bir figürdür. İnsanlık, eylemle kazanılır; eylemsizlik ise bizi insan tanımının dışına iter.

Denenmemişlik, bir anlamda, yaşayan bir ölü olmaktır. Fiziksel olarak nefes alırken, ruhunuz o müzede çürümeye bırakılmıştır. Gözleriniz, elleriniz ve aklınız aktif olabilir, ancak varlığınızın özü, kurban edilmiş sözlerin durduğu vitrinler arasında kalmıştır.

Yeni Bir Fırsat Çağrısı

Bu deneme, bizi daha da karamsarlaştırmamalı. Bu karanlık farkındalık, bir yok oluş çağrısı değil, bir uyanış zili olmalıdır.

Denenmeye fırsat verilmemiş şeylerin Durmuş Zaman Müzesi, kalan her şeyi denemeye yönelik bir manifestoya dönüşmelidir. Artık müzenin bekçisi değil, son fırsatların madencisi olmalıyız. Karanlıkta kalan son kalıntıları, son gücümüzle yeryüzüne çıkarmalıyız.

Bu, bir pişmanlık borcunu ödeme eylemi değildir; bu, kendimize karşı son bir onur eylemidir.

Unutmayın: Denemenin sonucu önemli değil. Başarı da, başarısızlık da geçicidir. Önemli olan, o potansiyelin sonsuz bir sessizliğe hapsolmadan önce bir nefes almasına izin vermektir. O şiiri yazın, o itirafı yapın, o seyahate çıkın.

Eğer denerseniz, en kötü ihtimalle bir hata yaparsınız ve o hatayı göğsünüzde madalya gibi taşırsınız. Ama denemezseniz, en iyi ihtimalle, bir sonraki paslı vitrayı kendi ellerinizle müze salonuna yerleştirirsiniz.

Müzenin kapıları her zaman açıktır. Ama biz, içeride çürümeyi değil, dışarıda, kirli ama yaşayan bir hayatı seçebiliriz. Bugün, o müzeyi ziyaret edin. Kurban edilmiş sözleriniz için bir mum yakın. Sonra, geride bıraktığınız her şeyin intikamını almak için, denemeye başlayın.

Zira…

İnsanların her madalyasını görmek istiyorsun; bense yaptıklarımı tamamen unutmak istiyorum. Çünkü insanı tanımlayan, susturdukları değil, denemeye cesaret ettikleridir.

1. Körelme. ↩︎