Günümüzde, iklim değişikliğiyle ilgili haberler her gün karşımıza çıkıyor. En sık duyduğumuz konu ise Paris İklim Anlaşması. Peki, bu anlaşma tam olarak nedir ve hakkında duyduklarımız ne kadar doğru?
Nedir Bu Paris İklim Anlaşması?
Paris İklim Anlaşması, 2015 yılında Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’nda kabul edilen ve küresel sıcaklık artışını sanayi öncesi döneme kıyasla 2°C’nin oldukça altında tutmayı, mümkünse 1,5°C ile sınırlandırmayı amaçlayan uluslararası bir anlaşmadır.
Anlaşma, ülkelerin sera gazı emisyonlarını azaltmaya yönelik ulusal hedefler belirlemesini ve bu hedefleri düzenli olarak güncellemesini öngörür.
Anlaşma 4 Kasım 2016’da yürürlüğe girmiştir ve bugüne kadar neredeyse tüm ülkeler tarafından onaylanmıştır.
Ülkeler hedeflerini kendileri belirlemelerine rağmen, kamuoyunda anlaşmaya dair pek çok yanlış bilgi dolaşmaktadır. Eğer bir şekilde bu sayfaya geldiyseniz, hep birlikte bu metni inceleyip neyin doğru, neyin yanlış olduğuna bakalım:
1. “Paris Anlaşması bağlayıcıdır.”
Sosyal medyada en çok dönen ve hepimizi korkutan ilk gerçek: Bu anlaşma gerçekten bağlayıcı mı?
Cevap: Yanlış.
Paris İklim Anlaşması, ülkelerin kendi çizdikleri rotada ilerlemesini esas alan, temelde yine ülkelerin kendi belirledikleri hedeflere dayanan bir yapıya sahiptir.
Anlaşma kelimesinin hukuki çağrışımı, bu metnin yaptırım içerdiği düşüncesini doğuruyor. Oysa bu endişe metnin içeriğiyle örtüşmüyor.
Paris İklim Anlaşması her ülke için bağlayıcı tek tip kurallar koymaz; ülkelerden, iklim kriziyle mücadele kapsamında alacakları önlemleri uluslararası kamuoyuna beyan etmelerini ister.
Bu hedeflere: Ulusal Katkı Beyanı (NDC – Nationally Determined Contribution) denir.
Yani hedefleri BM koymaz, ülkenin kendisi belirler.
Esas bağlayıcı olan şey, süreçtir.
Süreç bağlayıcılığı hedef belirleme, bu hedefleri düzenli güncelleme ve ilerlemeyi raporlamadan oluşur.
Yaptırımları olmamasının sebebi yumuşak bir zeminde her ülkeyi anlaşmaya çekmek.
Yani hepimizin düşündüğünün aksine; “Bu hedefler olmazsa şöyle bir ceza alırsınız.” inancı yanlıştır.
2. “Paris İklim Anlaşması ekonomileri çökertir.”
Fotoğraf: black and silver laptop computer, Unsplash (Tech Daily tarafından çekildi)
Yanlış.
Bilinenin aksine Paris İklim Anlaşması’nın amacı ekonomiyi çökertmek değil, var olan ekonominin yönünü değiştirmek üzerinedir.
Anlaşmanın istediği şey ekonomiyi çökertmek değil, fosil yakıt merkezli sistemden düşük karbonlu, daha verimli ve sürdürülebilir bir sisteme geçiş yapmaktır.
Bahsedilen bu durum belirli ekonomik ve yapısal yükler doğursa da, bu bir çöküş değil; geleceğimiz için farklı kanallara yönelen bir dönüşüm sürecidir.
Bu anlaşmayı ekonomik olarak yargılamadan önce kendimize şunu sormalıyız:
İklim krizinin yol açacağı kuraklık, kıtlık, altyapı kayıpları gibi sorunlara karşı hiçbir şey yapmamak, nasıl bir ekonomik çöküşe neden olur?
3. “Paris İklim Anlaşması yüzünden yurt dışına çıkamayacağız, vizeler iptal edilecek.“
Fotoğraf: text, letter, Unsplash (Global Residence Index tarafından çekildi)
Yanlış.
Herkesin sosyal medyada pasaportlara “karbon puanı” eklenecek, bireylerin karbon kotası olacak veya uçak yolculukları yasaklanacak gibi maddeleri görüp bu anlaşmaya karşı çıktığına eminim. Fakat bunlar, karbon salınımın yanlış bilinmesiyle sosyal medyaya gezen en büyük aldatmacalar diyebiliriz.
Paris İklim Anlaşması bireysel değil; devlet bazlı değişimleri destekler. Bu sebeple vize politikalarını düzenlemez. Bunun yanı sıra pasaport, seyahat, sınır geçişi gibi konulara hiç değinmez.
Şehir politikaları, trafik denetimleri ya da uçuşlara yönelik teşvik ve vergilendirme politikaları tartışılıyor olabilir; ancak bunlar ülkelerin kendi belirledikleri sınırlardır.
Bu anlaşma bunları dayatmaz.
4. “Et yememiz, alışveriş yapmamız yasaklanacak.”
Fotoğraf: two steaks on a plate with parsley, Unsplash (David Foodphototasty tarafından çekildi)
Yanlış.
“Ne yiyeceğimiz belirlenecek!” gibi bir algı sosyal medyanın en sevdiği yanlışlardan. Ancak;
Paris İklim Anlaşması, bireylerin beslenme biçimlerini ya da tüketim alışkanlıklarını düzenleyen bir metin değildir. Anlaşma metninde “Şunu yemeyin” ya da “Bunu almayın” gibi yönlendirmeler yer almaz. Hayvancılığın sera gazı salınımındaki payına dair bilimsel tespitler ise çoğu zaman yasaklarla karıştırılmaktadır. Oysa bu tespitler, zorunlu politikalar değil, veri sunar.
5. “Bireyin Hiçbir Etkisi Yok.”
Yanlış.
Bu anlaşma devletler arasında imzalanmış olsa da, alınacak kararları ülkelerin bireyleri belirler.
“Oturduğum yerden benim yapabileceğim bir şey yok.” demek, dünyamızın geleceğini başkalarının eline bırakarak sorumluluktan kaçmaktan başka bir anlam taşımaz.
Sonuç
Paris İklim Anlaşması etrafında dolaşan pek çok korku, metnin kendisinden değil, okunmamış bir belgenin yarattığı belirsizlikten besleniyor. Oysa anlaşmanın tamamı, Birleşmiş Milletler’in resmî sitesinde herkesin erişimine açık. Tartışmadan önce metni gerçekten okumak, belki de atılabilecek en sağlıklı ilk adım.
