Hangimiz bir restoranda ya da kafede bize doğru gelen sigara dumanından keyif alırız? Büyük ihtimalle kimse. Yine de uzun yıllar boyunca bu, hayatın sıradan bir parçasıydı. Şimdi ise dünya genelinde peş peşe gelen yasaklar, sigaranın sadece sınırlandırılmadığını, hayatımızdan yavaş yavaş silindiğini gösteriyor. Pek çok ülkeden sigara yasakları peş peşe gelirken, değişen tam olarak ne?
Dünyanın farklı yerlerinde neler oluyor, bakalım.
İngiltere
Yeni kural, İngiltere’de 2009 ve sonrası doğanlara ömür boyu sigara satışını yasaklamayı hedefliyor. Hatta bu artık bir hedef değil; neredeyse bir gerçek.
Parlamento yasayı onayladı, artık resmi onay süreci bekleniyor. Bu aşamanın ardından 2027 itibarıyla, 1 Ocak 2009 ve sonrası doğanlara sigara satışı yasaklanacak ve yaş sınırı her yıl bir yıl daha artacak.
Yani mesele sigarayı yasaklamak değil; yeni neslin hiç başlamamasını sağlamak.
Fransa
İngiltere kadar keskin olmasa da Fransa da yeni kurallarıyla dumansız hava sahasına yaklaşıyor.
Plajlarda, park ve bahçelerde ayrıca okul çevrelerinde sigarayı yasaklayan Fransa, artık bütün kamusal alanları dumansız bırakıyor. Ayrıca otobüs durakları, spor alanları gibi yerlerde de kısıtlamalar artıyor.
Halihazırda kapalı alan yasağı olan Fransa, artık açık alanlarını da koruyor. Burada esas amaçlardan biri de sigarayı çocukların olduğu alanlardan çıkarmak.
Avustralya
Türkiye’de de uygulanan düz paket modelini bir adım ileri taşıyan Avustralya’da, sigara paketlerinde markalar neredeyse tamamen ortadan kaldırılmış durumda ve paketler büyük sağlık uyarılarıyla kaplı. Marketlerde dolap içinde satılan ürünler ise sigaranın görünürlüğünü minimuma indiriyor.
Avustralya’yı Fransa ve İngiltere’den ayıran en önemli nokta ise yalnızca tütünü değil, elektronik sigarayı da sıkı şekilde kontrol altına alması. Serbest satış büyük ölçüde kısıtlanırken, birçok elektronik sigara ürünü reçeteyle temin edilebiliyor.
Buradaki amaç, sigarayı çekici olmaktan çıkarmak ve yeni başlayanları en başta engellemek.
Yeni Zelanda
Yeni Zelanda ise sigarayı tamamen ortadan kaldırmayı hedefleyen en radikal adımlardan birini attı. 2009 ve sonrası doğanlara ömür boyu sigara satışını yasaklamayı planlayan ülke, “dumansız nesil” modeliyle dikkat çekti. Ancak bu düzenleme 2024’te geri çekildi. Yine de bu girişim, sigarayla mücadelede ne kadar ileri gidilebileceğini göstermesi açısından önemli bir örnek olarak öne çıkıyor.
Türkiye
Diğer ülkelerde olduğu gibi Türkiye’de de sigara paketleri tek tip ve sağlık uyarılarıyla satılıyor; kapalı alanlarda sigara kullanımı ise sıkı şekilde denetleniyor. Türkiye, sigara ürünlerinin kasa arkasında görünmesini de ortadan kaldırarak tam bir görünmezlik hedefliyor. Yüksek vergilerle tüketimi azaltmayı amaçlayan bu yaklaşım, 2040’a kadar sigara kullanımını ciddi şekilde düşürmeyi planlıyor. Bu hedef, sigarayı bir anda yasaklamaktan çok, onu giderek daha zor ve görünmez hale getirerek hayatın dışına itmeye dayanıyor.
Peki neden şimdi?
Peki dünya genelinde bu kadar eş zamanlı alınan kararların arkasında ne var?
Aslında pek çok neden olsa da en önemlisi sağlık. Sigaranın yol açtığı hastalıkların bedeli, ülkeleri maddi olarak zorluyor.
Kamuoyunda sigaranın yeri de değişiyor. Artık sigara içmek eskisi gibi kabul görmüyor; dumansız alan talepleri giderek artıyor.
Sigara kullanımına başlama yaşının düşük olması, ülkeleri özellikle yeni nesli hedef alan kısıtlamalara yöneltiyor. Amaç, gençlerin sigaraya hiç başlamamasını sağlamak.
Elektronik sigaraların bir alternatif olarak yayılmasını engellemek için de bu ürünler kontrol altında tutulmaya çalışılıyor.
Tüm bu gelişmeler, sigaranın ortadan kaybolmadığını; yalnızca biçim değiştirerek varlığını sürdürdüğünü gösteriyor.
Yani sigara var mı, yok mu?
Dünya genelinde ülkelerin peş peşe attığı adımlar, sigaranın artık eskisi gibi hayatımızın merkezinde olmayacağını gösteriyor.
Yine de bu kararlar sigarayı gerçekten ortadan mı kaldırıyor, yoksa sadece görünmez hale mi getiriyor? Bunu zaman gösterecek.
Hükümetler sigarayı yavaş yavaş kamusal alanın dışına itiyor.
Belki 2009 ve sonrası için dumansız bir dünyadan söz edebiliriz ama öncesi için hâlâ bacaları tüten bir düzenin içindeyiz.
Beste Dalkılıç Abi
