Teknolojinin gelişmesiyle birlikte modern insanın hayatına giren yapay zeka, birçok tartışmayı beraberinde getirdi. Kimi işsizliğe yol açacağını savunurken kimi hayatımızı kolaylaştırdığını düşünüyor. Gün geçtikçe tartışmalar da yapay zekanın etkilediği meslek dallarının sayısı da artıyor. Sadece teknik işler için değil sanat alanında da kullanılmaya başlanan yapay zeka, akıllara şu soruyu getiriyor: “Yapay zeka gerçekten sanatçı mıdır?” Şu sıralar sanatçılar arasında tartışma olmaktan çıkıp varoluşsal bir sorgulamaya dönüşen bu soru, benim de kafamı epey kurcalıyor. Bir yanda deneyimlerini, gözlemlerini ve duygularını tuvaline aktararak üreten insanlar; diğer yanda veri analiz eden, gerçeklikten uzak yapay zeka algoritmaları.
Sorunun cevabına ulaşabilmek için öncelikle yapay zekanın çalışma şeklini incelememiz, sanat ve sanatçı kavramlarını tanımlamamız gerekiyor.
Yapay zeka, ondan talep ettiğiniz her şeyi size sunabilmek için sadece internete danışır. Öfke temalı bir görsel oluştururken öfke duygusunu hissedemez; internetin ortaya çıktığı zamandan bu yana öfke ile ilgili işlenmiş tüm verilerin ortalamasını alır ve saniyeler içinde yeni bir görsel oluşturur. Bu süreç bir üretim süreci değil, veri toplama ve birleştirme sürecidir. Elde ettiğimiz sonuç göze hitap edebilir, hatta bazen mükemmel bile olabilir; fakat duygu taşımaz. Hızla oluşturulan bu çıktılar, sanatın amacından sapıp insanın barındırdığı ilkel özelliklerden biri olan tüketim çılgınlığını besleyen bir araca dönüşür.
Sanat ve sanatçı kavramına gelecek olursak; sanat yüzyıllardır insanın kendini en iyi şekilde ifade ettiği, ruhunu iyileştirdiği, hatta belki de hayatta kalmasına yardımcı olan yegane araçtır. İnsan bir sanat eseri ortaya koyarken hissederek üretir. Ortaya çıkan eser biriciktir, sanatçıya özgüdür ve ruhsal bir keşiftir. Sorgulanamaz ve yargılanamaz çünkü içerisinde duygu barındırır. Ancak tamamen teknik bir eser eleştiriye açıktır. Üretimde taklite yer vermek, gerçek bir sanat eseri ortaya koymaya engel olur. Sanatçı kişisel deneyimlerinden ilham alabileceği gibi gözlemlerinden de ilham alabilir. Bir sanatçı, ortaya koyduğu eserle günümüze kadar hiç var olmamış bir evrene yolculuk yapmamızı sağlayabilir.
Bu bağlamda yapay zekayı bir sanatçıdan ziyade, milyonlarca veriden oluşan dijital hafızanın küratörü olarak tanımlayabiliriz. Milyonlarca veriyi tarayıp ortalamasını alan ve en uygun şekilde sunan bir seçici… Küratörlük de maharet isteyen bir iştir ancak milyonlarca veri arasında en iyisini seçip sunmak; analiz ettiği verileri yeniden yorumlamak veya bize yeni bir deneyim kazandırmak demek değildir.
Peki ya yapay zeka bilinç kazanırsa? Şu sıralar bazı insanlar yapay zekanın ilerleyen zamanlarda bilinç kazanabileceğine inanıyor. Fakat tek başına bilinç üretimi desteklemez, dolayısıyla yapay zekaya yine “sanatçı” diyemeyiz; beraberinde iradeye de sahip olması gerekiyor ki komut almadan, özgün bir şekilde ürünlerini ortaya koyabilsin. Kaldı ki günümüzde oldukça basit komutları bile doğru bir şekilde uygulayamayan algoritmalar için bu pek mümkün görünmüyor.
Gerçeklik algımızı ve ruhsal yakınlığımızı hızla yitirdiğimiz toplumda, sanatın yapay zekaya teslim edilmesi varoluş krizini beraberinde getirir. Dünya üzerinde yaratıcı zekaya sahip tek varlıklar olarak, üretebilme yeteneğimizi yine kendi ellerimizle ürettiğimiz yapay algoritmalara teslim etmemeliyiz. Geçmişten günümüze insan yeni ürünler ortaya koyarak hayatta kalabilmiş, yaşamı daha kolay hale getirmiş ve geliştirdiği hiçbir şeyin kendi yerini alacağını düşünmemiştir. Günümüzde yapay zekaya bu misyonu yüklemenin sebepleri arasında; başlıca sosyal medya gibi algoritmalar sayesinde gerçeklik algısının yitirilmesi ve insanların gün geçtikçe bireyselleşmesi gösterilebilir. Bu ve bunun gibi etkenler insanlık için sadece bir tehdit olmakla kalmayıp insanlığın sonunu bile getirebilir. Dolayısıyla kendi ellerimizle ürettiğimiz algoritmalara hapsolup teslim olmak yerine; üretmeye ve geliştirmeye gerçek zihinlerle, özgün fikirlerle devam etmeliyiz.
