1959’da bir plastik bebek olarak başlayan hikâye, 2023’te dev bir sinema filmiyle geri döndü. Fakat bu kez Barbie, yalnızca pembe topuklularıyla ve göz alıcı kıyafetleriyle değil, kadınlık algısını kökten sarsan mesajıyla karşımızdaydı.
Bir Oyuncaktan Fazlası
Barbie, ilk olarak 1959 yılında Ruth Handler tarafından, dönemin dikkat çeken Bild Lilli bebeğinden ilham alınarak yaratıldı. Bild Lilli, Avrupai fenotipi, daha geleneksel giyiniş şekli ve kadın figürünü yalnızca ”anne” rolü temsil etmesiyle ön plandaydı. Fakat ilk Barbie, “Teenage Fashion Model” olarak piyasaya sürüldü ve bir kadın figürünü mayo ile dünyanın gözü önüne sermek, o dönem için sansasyonel bir devrim olarak tarihe adını yazdırmıştı.
Ruth Handler aslında sadece bir oyuncak yaratmak istememişti; dönemin kız çocuklarına “kadın olmanın” çeşitli ve hiçbirinin yanlış sayılmayacak minyatür provalarını sunuyordu. Ancak Barbie de, her kadın gibi çeşitli eleştirilere maruz kaldı. Bu eleştirilerin başında beden normları ve ırksal çeşitlilik eksikliği geliyordu. Çünkü Barbie de toplum tarafından kabul gören güzellik standartlarına, uzun ve ince bacakları, ince beli ve mükemmele yakın giyimiyle uygun görünüyordu.
“Her Kadın” Barbie
İlerleyen zamanlarda Handler, bu bakış açısını değiştirmek ve aynı zamanda kız çocuklarına ilham verebilmek amacıyla Barbie projesini genişletti. O yıllarda kadın figürlerine atfedilen ev içi rolleri algısını kırarak farklı mesleklerde Barbie’ler üretmeye başladı. Bunların başında doktor, astronot ve başkan adayı Barbie geliyordu ve verilen mesaj çok açıktı: “İstersen astronot da olabilirsin.”
Ama zamanla bu mesaj da tartışmalı bir hâle geldi çünkü kadınların üzerindeki baskılara bir yenisi daha eklenmişti. Tek tip beden, güzellik ve hayat ulaşılması zor hatta imkânsız bir hayale dönüşüyordu. Her ne kadar Barbie kadınların hayallerini ve vizyonlarını geliştiriyor olsa da bir yandan onlara ulaşılması imkânsız bir standart daha dayatıyordu.
Yine de uzun çalışmalar ve tartışmalar sonucu Barbie, her dönemin ruhuna göre evrilmeyi başardı. Dönemin trendlerine uygun bir şekilde yeni Barbie’ler piyasaya sürülmeye devam etti ve kız çocuklarına ilham vermeye devam ediyordu. 1980’lerde ortaya çıkan “iş kadını” tanımına uygun Barbie’ler, 1990’larda pop star Barbie’ler ve üretiminden öncesinde ve hatta sonrasında da birçok tartışmaya sebebiyet vermiş olan, farklı beden ve ten renkleriyle “her kadına” dönüşen Fashionista Barbie’ler karşımıza çıktı.
Barbie, kadınların tarih boyunca değişen sosyal rollerini hem yansıtıyor hem de şekillendiriyordu. Bu noktada Barbie, her zaman bir oyuncak olmaktan fazlasıydı. O, toplum tarafından kadınlara biçilmiş olan rolleri yıkmaya çalışırken, yenilerini yaratan bir ikilem algısının “güzel” aynasına dönüşmüştü. 2023’te ise Greta Gerwig, Barbie için yine sansasyonel bir devrim sayılacak; sinema tarihinde ilklerine imza atan bir yapım ile hayatımıza girerek bu aynayı kırmayı hedefledi.
Barbie Pembesinin Politikleşme Süreci
Film vizyona girdikten sonra dahi uzun bir süre devam eden Barbiecore akımı, hayatımızda önemli bir yer kapladı. Çeşitli markalar, yeni Barbie koleksiyonlarıyla herkesi hem filmden haberdar ediyor hem de Barbie’nin vermek istediği mesajı kendi yöntemleriyle yaymaya çalışıyordu.
Barbie dendiğinde herkesin aklına tek bir renk gelir: pembe. Aynı zamanda pembe, genel olarak feminenliğe veya masumiyete atfedilir. Fakat Gerwig, bu algıyı pembeyi kullanarak yıkmayı kendine amaç edinmişti. Artık pembe, “fazla feminen” olmakla alay eden patriyarkal bakışa karşı bir protesto aracına dönüşmüştü.
Gerwig, pembeyi kullanarak sadece kadınların feminenliğini ele almakla kalmadı; aynı zamanda erkekleri de aynı aynanın önüne oturttu. Ken’in sahnelerinde gördüğümüz ışıltı, ironik bir biçimde, erkeklerin de “görülme” arzusunu yansıtıyordu. Artık erkeklik, sertlik ya da soğuklukla değil; duygu, mizah ve hatta parıltıyla da var olabiliyordu. Erkekliğin klişe zırhını ise saten bandanalar, pembe süet ceketler ve taşlı kovboy takımlarıyla değiştiriyordu.
Kostüm tasarımcısı Jacqueline Durran’ın filmde yarattığı dünya da bu mesajı pekiştiriyordu: 1950’lerden günümüze uzanan ev kadını, iş kadını ve modern kadın gibi birçok stereotip bilincini aynı anda taşıyan kıyafetler, film boyunca hem nostalji hem de ironi içeriyordu; çünkü hem Barbie dünyasında hem de yaşadığımız dünyada kusursuzluk, artık hedef olmayı bırakmış, yerini bir illüzyona bırakmıştı.
Tersine Çevrilmiş Bir Ataerkil Sistem
Filmin başlangıcında Barbie Land’de her şey pembe, mükemmel ve kadın merkezlidir. Başkanlar, doktorlar, inşaat işçileri Barbie’yken, Ken ise sadece plajda figürandır.
Bu kurgu, ilk başta feminen bir ütopya gibi görünse de, aslında patriyarkanın ve ataerkinin absürtlüğünü göstermek için kurulmuş bir ters simülasyondur. Filmde Barbie Land, erkek egemen dünyanın bir maketi olarak gösteriliyor. Ken’in “erkek egemenliği” kavramını dünyadan öğrenip Barbie Land’e taşıması ve kurduğu “Mojo Dojo Casa House” imparatorluğu, patriyarkayı karikatürleştirerek filmdeki en trajikomik mesajlardan biri hâline geliyor.
Çünkü Ken’in ataerkil kavramıyla tanıştıktan sonra bunu Barbie Land’de uygulamaya koymaya çalışırken başta edindiği güç sarhoşluğu, zamanla yetersiz hissetmesine ve bu durumdan artık keyif almamasına yol açıyor. Bu sahneler ve “I am Kenough.” cümlesi, ataerkinin gerçek veya doğal bir güç değil; aksine bir güç sanrısı olduğunu ve ne kadar kırılgan bir yapıya sahip olduğunu, patriyarkayı mizah yoluyla ifşa ederek izleyiciye gösteriyor.
Artık Plastik Değil, Gerçek
Barbie, kadınların hem kendilerine hem birbirlerine sessizce sorduğu o soruyu sinema perdesine taşıdı: “Ne zaman yeterince iyi olacağız?”
Filmde America Ferrera’nın, kadınların aynı anda hem güçlü hem zarif, hem annelik yapan hem kariyer peşinde koşan, hem özgün hem de beğenilen olmaları gerektiği yönündeki dayatmaya karşı yaptığı monolog; her kadının içinde her zaman yankılanan sessiz bir çığlık gibiydi.
Bir zamanlar her hali eleştirilen plastik “kusursuzluk”, artık kırılgan ama güçlü bir karaktere evrildi. Geçmişten günümüze kadınlara yüklenmiş rolleri parçalarken, aynı zamanda birçok kişiye görünür olma ve özgürleşme kapılarını araladı. Gerwig, patriyarkal mirasın her cinsiyet üzerinde kurduğu baskıları ve zorunlu kılınan kuralları yıkmak için artık hiçbir cinsiyetin bir kutuya sığdırılmaması, renklerin ve dillerin de sınır tanımaması gerektiğini bir manifesto gibi vurguladı. Çünkü filmden de öğrendiğimiz üzere gerçek olmak, mükemmel olmaktan daha devrimcidir.
