Yaşamdan Her Şeyi Almak: Jules Renard’ın Günlüklerine Bir Bakış

Yazmak bazen bir tutku, bazen de kaçmak istediğimiz bir yük gibidir. Jules Renard, Yazmak Üzerine Notlar kitabında bizlere tam olarak bu ikilemi, yani bir yazarın zihnindeki gelgitleri tüm çıplaklığıyla sunuyor. Günlüğünden damıtılan bu fragmanlar, sadece bir dönemin tanıklığını yapmıyor; aynı zamanda bugün hâlâ beyaz sayfanın karşısında oturan her yazar adayının hissettiği o tanıdık korkuları ve küçük zaferleri selamlıyor. Renard’ı okumak, edebiyatın en samimi haliyle tanışmak demek.

Bu samimiyetin ve hayata karşı duyulan o iştahlı dürüstlüğün en somut karşılığını şu cümlesinde buluruz:

‘Yaşamdan onun verebileceği her şeyi almazsam salaklık etmiş olurum.’ ¹Bu söz, ilk bakışta hedonist bir arzuyu çağrıştırsa da Renard’ın dünyasında çok daha derin bir anlam taşır; gözlemleme sorumluluğu. Bir yazar için ‘yaşamdan her şeyi almak’, sadece büyük trajedilerin veya görkemli mutlulukların peşinden koşmak değil; bir böceğin yürüyüşündeki detayı, bir dostun sesindeki kırgınlığı ya da mevsim dönüşlerindeki o ilk soğuğu zihne hapsetmektir.

Renard, yazmayı yaşamın bir yansıması olarak değil, bizzat kendisi olarak görür. Ona göre kaçırılan her an, yazılmamış bir cümle; ıskalanan her duygu ise eksik kalmış bir insanlıktır. Bu ‘salaklık’ uyarısı, aslında hem kendine hem de biz okurlarına bir çağrıdır: Dünyaya gözleri kapalı bir biçimde, sadece kendi fildişi kulesinden bakarak edebiyat yapılamayacağını; gerçek sanatın ancak hayatın tüm hamlığının kucaklanmasıyla mümkün olacağını hatırlatır.

Ancak Renard için yaşamdan her şeyi almak, beraberinde trajik bir ironiyi de getirir: Hayatı tüm iştahıyla yaşamak isterken, o anları ölümsüzleştirmek için masanın başına geçip yalnızlığa mahkûm olma zorunluluğu. Bu noktada Renard’ın notları, yazma eylemini bir “disiplin” olmaktan çıkarıp bir “yaşam pratiği”ne dönüştürür. Onun sadeliğe olan takıntısı, aslında hayatın o karmaşık ve gürültülü yapısını en saf haliyle kristalize etme çabasıdır. Yazarken gösterdiği o cerrahi titizlik, hayatın sunduğu zenginliği heba etmeme arzusundan doğar. Eğer yaşamdan her şeyi alıyorsa, kağıda da sadece en “gerçek” olanı bırakmalıdır. Bu yüzden Renard’da süslü cümlelere, ağdalı betimlemelere yer yoktur; çünkü hayatın kendisi yeterince sarsıcıdır ve yazarın görevi bu sarsıntıyı en çıplak haliyle aktarmaktır. Onun için yazmak, hayatın hakkını vermenin bir yolu olduğu kadar, bazen de yaşama iştahı ile yaratma sancısı arasında sıkışıp kalmış bir ruhun en dürüst itirafıdır.

Bugün, her şeyin korkunç bir hızla tüketildiği ve anların birer dijital veriye dönüştüğü bu gürültülü çağda; Renard’ın bir anın, bir duygunun peşindeki o ‘salaklık etmeme’ inadı bize neyi hatırlatır? Belki de gerçek üretkenliğin çok yazmakta değil, derinlemesine yaşamakta ve o yaşantıyı dürüstçe süzebilmekte olduğunu.

Yazmak Üzerine Notlar, sadece bir edebiyat adamının mutfak sırları değildir; aynı zamanda her saniyesi hızla elimizden kayıp giden hayata karşı bir direnme biçimidir. Renard bize gösterir ki; dünyayı gerçekten ‘görmek’, onu kelimelere dökmekten çok daha zordur. Eğer biz de onun gibi yaşamın bize sunduğu o küçük ama devasa mucizeleri fark etmezsek, sadece iyi birer yazar olma şansını değil, bizzat ‘yaşamış olma’ imtiyazını da kaçırmış oluruz. Sonuçta edebiyat, ancak hayatın hakkı verildiğinde o ölümsüz nefese kavuşur.

KAYNAKÇA

1. RENARD, Jules. Yazmak Üzerine Notlar, Sel Yayınları, İstanbul, 2016. sf. 15
   ↩︎