Bazen bir hikâyeyi tamamen anlayabilmemiz için doğru zamanda ona geri dönmemiz gerekir. Bir hikâye, bir replik, hatta tek bir sahne; bambaşka bir yaşta, bambaşka bir anlama gelebilir. Tıpkı geçen hafta “Welcome home, Lady Stark. The North remembers.” (“Evinize hoş geldiniz, Leydi Stark. Kuzey hatırlar.”) repliğine iki göz iki çeşme ağlayıp Sansa Stark’a bambaşka bir gözle bakmaya başlamam gibi.
Geçen ay Narnia’daydık, bu ay da Westeros’a gidiyoruz değerli okur. Çünkü Game of Thrones bu ay bizi çağırıyor. 15. yılı kutlu olsun!
İlk izlediğimde birinci sezon Sansa’sı ile aynı yaştaydık. Ve onu hiç ama hiç sevmezdim. Joffrey’ye âşık olması, sürekli Winterfell’den gitme hayalleri kurması, prenses, hatta bir gün kraliçe olma hayalleri beni çok irite ederdi. Şimdi yirmi iki yaşındayım ve diziyi sekiz yıl sonra ilk kez yeniden izliyorum. Bu kez ekranda onu izlerken başka bir şey hissediyorum: onu anlıyorum. Welcome home, Lady Stark sahnesinde aniden bastıran gözyaşlarımla beraber hiç düşünmediğim bir his beni esir aldı. İlk beş sezonda Sansa’ya ufak ufak sinir olan ben, tam da o anda onu anladım. Bu yazıda sizleri de benimle birlikte Sansa’yı anlamaya davet ediyorum. Bir Eylül akşamı eve dönüşü sonbahar gibi hissettiren genç bir kızın yolculuğuna eşlik etmeye…
Eve Dönmek
Boltonların kontrolündeki Winterfell’e geri dönüşü, etrafa attığı ürkek ve özlem dolu bakışları… Her baktığı yerde hem evinde hem de bir o kadar uzakta oluşu… Sansa’nın yüzünde bütün geçmişini aynı anda görmek mümkündü. Burası onun doğduğu, büyüdüğü, ailesiyle birlikte yaşadığı yerdi. Ama artık o aile yoktu. Duvarlar aynıydı, avlu aynıydı, yollar aynıydı; Sansa ise aynı Sansa değildi.
Belki de o anda evin aslında bir yer olmadığını anlamaya başladı. Belki de ev, içinde sevdiğimiz insanların olduğu yerdi. Sansa Winterfell’e dönmüştü ama çocukluğuna dönememişti. Çünkü çocukluğunun insanları artık orada değildi.
Tam da bu yüzden bir hizmetçinin ona “Welcome home, Lady Stark.” demesi yalnızca bir karşılama cümlesi değildi. Ardından gelen “The North remembers.” ise Sansa’nın yıllardır kaybettiği bir kimliği ona geri veriyordu. Bunca yıl boyunca başkalarının ona verdiği isimlerle yaşamıştı: nişanlı, kraliçe adayı, Lannister, Bolton… Şimdi ise yeniden Lady Stark olmuştu.
Belki de Sansa’nın eve dönüşü, Winterfell’e gelmekten çok daha fazlasıydı. Kendisini hatırlamaya dönmesiydi.
Sansa Gerçekten Aptal mıydı?
Peki Sansa gerçekten aptal mıydı? İlk sezonları izlerken çoğumuzun aklına gelen ilk kelime muhtemelen buydu. Çünkü Sansa masallara inanıyordu. Bir prensin iyi olacağına, iyilerin kötülüğü daima yeneceğine, güzel bir evliliğin güzel bir hayat getireceğine ve iyi şövalyelerin her zaman leydilerini kurtaracağına inanıyordu.
Gerçekliğe o kadar bulanmışız ki masallara inanan bir çocuk yerine yıllarca bir aptal gördük. Oysa Sansa yalnızca masallara inanan bir çocuktu.
Kısacık hayatı boyunca ona dünyanın nasıl olması gerektiği anlatılmıştı. O da o dünyanın içinde yaşamayı seçmişti. Arya’nın bütün bunları reddetmesi ise Sansa’yı bizim gözümüzde daha da sinir bozucu hâle getiriyordu. Biri elbise giymek ve prensle evlenmek isterken diğeri kılıç kullanmak istiyordu.
Şimdi geriye dönüp baktığımda ise ikisinin de kendi yaşlarına göre davrandığını düşünüyorum. Arya masalı reddetti. Sansa ise ona inandı.
Sansa’nın trajedisi de burada başladı: Dünyanın kendisine anlatıldığı gibi olmadığını yaşayarak öğrenmek zorunda kaldı. Hem de bir çocuğun yaşamaması gereken şeyleri yaşayarak.
King’s Landing: Masalın Çöküşü
King’s Landing, Sansa’nın çocukluğunun son bulduğu yerdi. Winterfell’den ayrılırken hayalini kurduğu masalsı saray, içine girdiğinde bir masaldan çok kafese dönüştü. Ned Stark’ın ölümü ise Sansa’nın masal dünyasının ilk büyük çatlağıydı.
Çatlağın mimarı Joffrey, Sansa’nın hikâyesindeki ilk büyük öğretmendi. Sansa’nın “iyiler kazanır” inancını babasını gözlerinin önünde idam ettirerek yıktı. Hayran olduğu prens görüntüsünün altında bambaşka bir insan olduğunu gördü. Güzel sözlerin nezaket, tacın ise asalet anlamına gelmediğini ilk kez burada öğrendi.
Fakat Joffrey’nin Sansa’ya öğrettiği en önemli şey belki de şuydu: Bu dünyada doğru olmak her zaman güvende olmak anlamına gelmiyordu.
Ve Sansa, hayatta kalabilmek için değişmek zorunda kaldı.
Sansa’nın İlk Silahı
Arya’nın Needle’ı, Jon’un Longclaw’u, Daenerys’in ejderhaları vardı. Sansa’nın ise elindeki tek silah, rol yapmaktı.
O ne kardeşleri gibi savaş meydanında ne de düşmanları gibi kaba kuvvetle hayatta kalabilirdi. Onun savaş meydanı sarayların gizli odaları, bahçelerin gözden ırak köşeleri ve kapalı kapıların ardıydı. Silahı ise sessizliğiydi.
Joffrey’nin yanında onun istediği Sansa oldu. Cersei’nin yanında sustu. Yeri geldi gülümsedi, yeri geldi başını eğdi. İnsanların duymak istediği şeyleri söyledi. İlk bakışta korkaklık gibi görünen bu davranışlar, aslında Sansa’nın hayatta kalma biçimiydi.
Çünkü Sansa tek bir yanlış bakışın ya da yanlış sözün ölümle sonuçlanabileceğini kendi gözleriyle görmüştü. Gücünün yetmediği insanlara karşı yaşayabilmenin yollarını buldu. Onlara istediklerini verdi ama zihnini teslim etmedi.
Sansa’nın sessizliği boş değildi. Zamanla kendini korumanın bir yoluna dönüştü.
Sansa Gibi Savaşmak
Birinin güvenini kazanmak için gülümsediğinde, öfkesini üzerine çekmemek için sustuğunda, düşündüğünden çok farklı bir şey söylediğinde; bunların hepsi onun hayatta kalmak için verdiği küçük mücadelelerdi.
Arya öldürülmek istendiğinde kılıcını çekebiliyordu. Sansa içinse böyle bir seçenek çoğu zaman yoktu.
Bu yüzden onca kılıç savaşı arasında Sansa’nın savaşını pasiflik olarak görmek çok kolaydı. Oysa onun savaşında kılıç yerine sabır vardı. Bağırmak yerine susmak, saldırmak yerine beklemek gerekiyordu.
Sansa savaşmıyormuş gibi görünürken aslında savaşın kurallarını öğreniyordu.
Tyrion ve Grilik
Tyrion ile evliliği Sansa’nın hayatındaki en romantik hikâye değildi; zaten romantik olması da gerekmiyordu. Bu evliliğin asıl önemi, Sansa’nın insanları soyadlarından ayırmayı öğrenmesiydi.
Lannisterlardan bu zamana kadar iyi bir şey görmemiş olan Sansa, Tyrion ile birlikte ilk kez bir Lannister’ın ailesinden farklı olabileceğini gördü. Ondan sevgi beklemiyordu, bu evliliği istemiyordu ama yine de ona karşı zalim olmayı seçmedi.
Küçük gibi görünen bu ayrıntı, aslında Sansa’nın ne kadar değiştiğini gösteriyordu. Artık dünya onun için iyiler ve kötüler diye ikiye ayrılmıyordu. İnsanların karmaşık olduğunu öğrenmişti. Ailelerin ise bundan daha da karmaşık olabileceğini…
Sansa, dünyanın griliğini görmeye başlamıştı.
Littlefinger: Oyunu Öğrenmek
Littlefinger ise Sansa’ya çok daha tehlikeli bir ders verdi: İnsanlar her zaman söyledikleri doğrultusunda değil, istedikleri doğrultusunda hareket ederler.
Sansa onun yanında manipülasyonu, ikili oyunları, güç dengelerini ve insan ilişkilerini okumayı öğrendi. Fakat onun dönüşümünü önemli kılan şey, bütün bunları öğrenmesine rağmen Littlefinger gibi olmamasıydı.
Beşinci sezonda, Lysa’nın ölümü hakkında Vadinin lordlarının karşısında oynadığı küçük oyunda bunun ilk işaretlerini gördük. Sansa artık sadece dinleyen kız değildi. Kimin neden sustuğunu, kimin neden konuştuğunu anlayabiliyordu. Littlefinger’ın yanında öğrenmeye başladığı oyunları artık kendi başına oynuyordu.
Ve sonunda Lord Baelish’i kendi kurduğu oyunun içinde yenecekti.
Bir zamanlar oyunun piyonu olan kız, artık oyunun nasıl oynandığını öğrenmişti.
Ramsay: Sansa’nın Kırıldığı Yer
Ramsay Bolton ile geçirdiği dönemi Sansa’nın “güçlendiği” dönem olarak anlatmak istemiyorum. Çünkü bazı acıları karakteri güçlendiren bir araç olarak görmek, yaşananların ağırlığını hafifletebiliyor.
Sansa burada güçlü olduğu için değil, ödü kopmasına rağmen hayattakalabildiği için önemliydi.
Winterfell’e dönüşü onun için bir eve dönüşten çok bir kâbustu. Bir zamanlar mutlu mesut ayrıldığı o ev artık eski neşesinden bir kırıntı bile taşımıyordu. Duvarlar aynıydı ama içindeki insanlar değişmişti. Hatta Theon bile aynı Theon değildi.
Sansa, doğduğu duvarların arasında çocukluğuna sessizce veda etti. Evliliğindeki baskı, Ramsay’nin yarattığı korku ve Theon’un yanında yaşananlar onun sesini gittikçe kıstı.
Ama tamamen susturamadı.
Çünkü Sansa artık kurtarılmayı bekleyen eski kız değildi. Bir noktada,kendisini kurtaracak kişinin gelmeyebileceğini anladı.
Jon: Sessiz Bir Kardeş Sevgisi
Sansa’nın Jon’a duyduğu sevgi de karakteri gibi pek sesli değildi. Onu sevdiğini uzun uzun anlatmadı. Fakat yaptığı küçük şeylerde bunu gördük.
Jon’un Winterfell’e dönmesini istemesinde, onun için yardım aramasında, Ramsay’ye karşı yanında durmasında ve sonunda onu kurtarabilmek için Vale Şövalyelerini getirmesinde…
Sansa’nın sevgisi büyük cümlelerden çok küçük jestlerde saklıydı.
Jon’un da bu sevgi karşısında yaşadığı şaşkınlık önemliydi. Yıllar önceWinterfell’den ayrılan kız, ona karşı mesafeli ve soğuktu. Yıllar sonraise karşısında onu özlemiş, büyümüş ve sevgisini göstermeyi öğrenmişbir kardeş buldu.
Sansa’nın Jon için diktiği kurt işlemeli kıyafet, Winterfell’e dönmesi için ısrar etmesi, onun yanında savaşması… Bunların hepsi Sansa’nın sevgisinin küçük ama güçlü işaretleriydi.
Üstelik Sansa’nın Jon’u sevmesi, onu sorgulamaktan vazgeçtiği anlamına gelmiyordu. Yeri geldi kararlarına karşı çıktı, yeri geldi onu eleştirdi. Jon’u bir kahraman olduğu için değil, kardeşi olduğu için sevdi.
Belki de bu yüzden Sansa’nın sevgisi bana serideki en gerçekçi kardeşliklerden biri gibi geliyor. Çünkü bazen bir insanı sevmenin en sessiz biçimi, onun için savaşırken aynı zamanda yanlışlarını da yüzüne söyleyebilmektir.
Battle of the Bastards: Sansa’nın Oyuna Girişi
Sansa’nın artık kim olduğunu en iyi anladığımız yerlerden biri Battle of the Bastards öncesi ve sonrasıdır.
Jon bir kahraman, bir savaşçı ve bir kumandan olarak savaşmaya hazırlanırken Sansa olaylara çok daha farklı bir yerden bakıyordu. Ramsay’i tanıyordu. Onun ne kadar acımasız olduğunu biliyordu. Jon’a savaşın düşündüğünden daha karmaşık olduğunu anlatmaya çalıştı.
Jon onun sözünü tam anlamıyla dinlemedi.
Fakat savaş başladığında Sansa’nın söyledikleri anlam kazandı. Sonucu değiştiren politik hamleyi yapan yine oydu. Vale Şövalyelerini getirmişti. Jon meydanda savaşırken Sansa savaşın sonucunu başka bir yerde hazırlamıştı.
Kılıcı yoktu; ama savaşın gidişatını değiştirecek hamle onundu.
Belki de bu yüzden Battle of the Bastards, Sansa’nın Game of Thrones oyununa gerçekten giriş yaptığı andı. Yıllarca yaşadıklarının, gördüklerinin ve öğrendiklerinin ilk kez bu kadar açık bir karşılığını gördük.
Ramsay’nin Sonu: Artık Korkmayan Sansa
Sansa’nın karakterindeki değişimin en net göstergelerinden biri Ramsay’nin ölüm sahnesindeki sakinliğiydi.
İlk karşılaşmalarından itibaren Ramsay hep onun korkusunu kullanan kişi olmuştu. Son karşılaşmalarında ise Sansa onun korkusunu kullandı. Onu tazılarıyla baş başa bırakırken yüzünde neredeyse hiç mimik yoktu.
Bu yalnızca bir intikam sahnesi değildi. Sansa ilk kez kendi hayatındayaşanan bir şeyin sonucunu kendisi belirliyordu.
Artık kaçan, bekleyen ya da kurtarılmayı uman kız değildi.
Fakat onu ilginç yapan şey, Ramsay kadar zalimleşmemesiydi. Tıpkı Cersei ve Littlefinger’dan öğrendiği şeyleri kendi yöntemlerine katması gibi, Ramsay’nin ona yaşattığı acı da onu Ramsay’ye dönüştürmedi.
Yöntemleri öğrendi, ama onlara dönüşmedi.
Duayı Bırakmak
Sansa’nın yolculuğundaki en sessiz değişimlerden biri de dua etmeyi bırakmasıydı.
İlk sezonlarda dua etmek Sansa için çok önemliydi. Çünkü hâlâ dünyada bir düzen olduğuna, iyiliğin bir karşılığı bulunduğuna ve birilerinin onu kurtarabileceğine inanıyordu.
Sonra bunların hiçbirinin garanti olmadığını öğrendi.
Sansa artık bir kurtarıcı beklemiyordu. Kaderini başkasının ellerine bırakmayı bırakmıştı. “Biri beni kurtarsın.” demek yerine “Ben ne yapabilirim?” diye düşünmeye başlamıştı.
Belki de bu noktada Cersei’nin etkisini de görmek gerekiyor. Sansa’nın nefret ettiği Cersei’den öğrendiği en önemli şeylerden biri, gücün nasıl kullanılabileceğiydi. Cersei’yi sevmiyordu ama onun nasıl hayatta kaldığını dikkatle izliyordu.
Sansa’nın büyümesi biraz da böyleydi: Sevmediği insanlardan bile bir şeyler öğrendi. Sonra öğrendiği her şeyi kendisine ait bir biçime dönüştürdü.
Sansa’nın Sessizliği
Evet, Sansa hiçbir zaman oyunun en gürültülü oyuncusu olmadı. Ama belki de Game of Thrones’un en uzun savaşlarından birini sessizce verdi.
Onun savaş meydanı saraylardı. Silahı kılıç değil, bilgiydi. İnsanları okumak, sabretmek, doğru zamanda konuşmak ve gerektiğinde susmak onun yöntemleriydi.
Sansa’nın büyüme yolculuğunda birçok öğretmeni vardı. Joffrey ona gücün ne olduğunu öğretti. Cersei gücün nasıl kullanılacağını gösterdi. Littlefinger manipülasyonu öğretti. Ramsay ise insanların ne kadar acımasız olabileceğini.
Ama Sansa bütün bu derslerin hiçbirinde öğretmeninin öğrencisi olarak kalmadı.
Hepsinden bir şey aldı, fakat hiçbirine dönüşmedi.
Ve bütün bu derslerin toplamından Kraliçe Sansa çıktı.
Sessizliği artık güçsüzlüğün değil, hayatta kalmanın dili olan Sansa.
Kuzey’in Kraliçesi
Ve sonunda Sansa çocukluk hayaline kavuştu gibi göründü.
Ama aslında onun hayalinin tam zıttı gerçekleşti.
Küçük Sansa bir prensle evlenip onun yanında kraliçe olmak istiyordu. Büyük Sansa ise kimsenin yanında olmadan kraliçe oldu.
Artık bir kralın karısı, bir hanedanın gelini ya da bir başkasının hikâyesindeki yan karakter değildi. Kendi toprağının başında, kendi adıyla, kendi iradesiyle duruyordu.
Çocukken istediği taç ile sonunda taktığı taç aynı değildi. İlki bir masalın tacıydı. İkincisi ise hayatta kalmanın.
Belki de Sansa’nın en büyük başarısı kraliçe olması değildi. Hikâyesinin kalemini kendi eline almasıydı.
Ve Sansa…
Ve Sansa, bir zamanlar Joffrey’nin yanında kraliçe olmayı hayal eden o kız çocuğundan, kendi toprağının kaderini belirleyen kadına dönüştü.
Bir zamanlar masallardaki prensin gelip onu kurtarmasını bekliyordu. Sonunda kendi kurtuluşunun yolunu kendisi açtı. Bir zamanlar birilerinin onu eve götürmesini bekliyordu. Yıllar sonra kendi ayaklarıyla Winterfell’e döndü.
Belki de Sansa’nın hikâyesinin en güzel ironisi burada yatıyor. Çocukken istediği kraliçelik gerçekleşti ama hayal ettiği şekilde değil. Çünkü sonunda Sansa’nın ihtiyacı olan şey bir prens değildi. Bir kurtarıcı değildi. Bir masal değildi.
Kendi adıydı.
Eve Gitmem Gerek, Ama Her Yerdeyim
Belki de bu yüzden Sansa’nın hikâyesini artık “eve dönüş” üzerinden hatırlıyorum.
Çünkü Sansa yıllarca Winterfell’e dönmek istedi. Fakat döndüğünde oradan ayrılan kız değildi. Babası yoktu, annesi yoktu, Robb yoktu.
Çocukluğunun dünyası çoktan parçalanmıştı.
Yine de o taş duvarların arasında biri ona “Lady Stark” dediğinde, geçmişinin hâlâ bir yerlerde onu beklediğini gördü.
Ev, belki de hiç değişmeyen bir yer değildi. İnsan değiştiğinde evin anlamı da değişiyordu. Sansa Winterfell’e döndüğünde çocukluğuna dönmedi. Çocukluğunun bıraktığı yerden devam etti.
Ve belki de Sansa’yı bugün yeniden izlerken en çok kendimde bulduğum şey bu. Sekiz yıl önce aynı sahnelere bakıp başka bir kız görüyordum. Şimdi ise onun ne kadar değiştiğini izlerken, değişenin yalnızca Sansa olmadığını fark ediyorum.
Eve dönmek, geçmişte bıraktığın kişiye yeniden dönüşmek değildi. Nereden geldiğini unutmadan, artık kim olduğunu kendin seçebilmekti.
Ve Sansa yıllarca evini aradı.
Sonunda evine döndü.
Eve gitmem gerek, ama her yerdeyim.
Bir zamanlar Winterfell’e geri dönmek isteyen o kız, sonunda Winterfell’in kendisi oldu.
The North remembers.
