Marcus Cicero’nun Devlet Üzerine (De Re Publica) eserinde dile getirdiği sorgulama; tanrılara, aileye, vatana ve insani değerlere karşı görev bilincinin yanı sıra adalet, iffet ve nefse hâkimiyet gibi erdemlerin kaynağına yöneliktir. Bu sorgulama, felsefenin yalnızca soyut düşünce alanıyla sınırlı kalmadığını; toplumsal düzenin temellerine nasıl doğrudan temas ettiğini gözler önüne sermektedir. “Mesela nereden geliyor Tanrılara, aileye ve vatana karşı görev bilinci yahut dini inanç?…” şeklinde başlayan bu sorgulama, eski çağın filozoflarının birey ve toplum üzerindeki derin etkilerini ortaya koyduğu aşikardır.
Antik Yunan–Roma düşünce geleneğinde, filozofların ortaya koyduğu düşünce sistemleri, yalnızca teorik bilgi sunmakla kalmayıp bireyin içsel dünyasında biçimlenen erdem kavramlarını da toplumsal hayata aktarmakta ve toplumsal yapıların inşasında temel rol oynamaktaydı.
Söz konusu Antik düşünce hattında filozofların ortak yaklaşımı; kişisel erdemin ve toplumsal kuralların, bireyin aklında şekillenen felsefi öğretiler doğrultusunda donatılması gerektiğine dair inançları olmuştur. Cicero’nun metninde de bahsedildiği gibi; “…bunların kaynağı, hepsini zihinlere felsefi öğretilerle aşıladıktan sonra bazılarının toplumdaki yerini ahlak ve kurallarıyla sağlamlaştıran…” bu düşünce, geçmişin aydın bireylerinin toplumları yönlendiren temel dinamikleri oluşturmuştur.
Bu bağlamda, tarihsel kaynaklarda da görüldüğü üzere, Platon’un ideal devlet düzeni ve Aristoteles’in erdem etiği gibi kavramlar, toplumun ahlaki pusulasını oluşturmayı başarmış, bireylerin ve devletlerin işleyişinde temel referans noktaları haline gelmiştir.
Günümüz toplumsal ve siyasi yaşamında ise, Antik Çağ’da var olan felsefi tartışmaların aksine; etik ve erdem temelli bir düşünce yapısından ziyade, güç dengesini elinde bulunduran siyasi ve ekonomik aktörlerin çıkarları çerçevesinde şekillenmektedir. Karar mekanizmalarında akademik tartışmaların ve felsefi söylemlerin etkisi giderek azalmış; bunun yerine stratejik hesaplamalar, piyasa dinamikleri ve çıkar odaklı politikalar ön plana çıkmayı başarmıştır.
Modern çağın yöneticileri, geçmişin ”filozof-kral” imajı gibi erdemli hükümdarlık anlayışından uzak, seçim süreçlerinden medya söylemlerine kadar pek çok alanda kendilerine ait avantajları öne çıkarmaktadır. Bu da sonuç olarak toplumsal değerlerin ve ortak iyiliğin arka planda kalmasına yol açmaktadır.
Bu bağlamda, günümüz toplumunun yönetim anlayışı, çoğu zaman felsefi derinlikten yoksun, kısa vadeli, çıkar odaklı stratejilerle karakterize edilmektedir. Böylece, kamu yararının öne çıkarıldığı, o geçmişin ideal düzen, yerini sadece belirli güç odaklarının menfaatlerine hizmet eden bir yapılaşmaya bırakmaktadır. Bu durum, bizim değerlendirmemize göre açıkça hem etik hem de demokratik değerlerin gerilemesine neden olmaktadır.
Toplumsal normların ve ortak değerlerin yeniden inşa edilebilmesi, belki de yeniden o ideal felsefi söylemlerin toplum yaşamına entegre edilmesiyle mümkün olabilir. Böylece, sadece ekonomik ve siyasi çıkarların değil, etik ve ortak iyiliğin de ön planda olduğu bir düzenin temelleri atılabilir.
Yararlanılan Kaynak:
- Cicero, Devlet Üzerine, Kronik Kitap
Toplum ve Devlet için çalışan yöneticilerden toplumu yok sayarak kendisi ve çevresi için çalışanlara geçiş dönemi