Sosyalleşmenin Şekli mi Değişiyor?
Sosyalleşmek hiç olmadığı kadar kolay. Bir etkinliğe katılmak, bir koşu kulübü bulmak ya da aynı ilgi alanına sahip insanlarla tanışmak için artık birkaç dokunuş yeterli. Ama aynı zamanda sanki hiç olmadığı kadar planlı.
Çok değil, 20-30 yıl öncesini düşünelim. Mahalle bakkalına uğrarken, pazarda dolaşırken ya da akşamüstü parka inerken biriyle karşılaşmak olağan bir durumdu. Bunun için bir uygulamaya üye olmak, bir etkinliğe kayıt yaptırmak ya da takviminize yer açmak gerekmiyordu.
Bugün ise yeni insanlarla tanışmak çoğu zaman bilinçli bir karar gerektiriyor. Workshoplar, koşu kulüpleri, kitap kulüpleri ya da ortak çalışma alanları… Sanki sosyalleşmek artık kendiliğinden gerçekleşen bir şey olmaktan çıkıp, önceden organize edilen bir deneyime dönüşüyor.
Sosyolog Ray Oldenburg bu dönüşümü açıklamak için ‘üçüncü mekân’ kavramını kullanır. Ev ve iş dışında insanların düzenli olarak bir araya geldiği bu alanlar, gündelik hayatın en önemli sosyal temas noktalarından biridir.
Üçüncü mekânları diğer ortak alanlardan ayıran en önemli özellik, insanların herhangi bir zorunluluk olmadan bir araya gelebilmesi ve zaman içinde birbirini tanımaya başlamasıdır.
Mesela mahalle kahvesine düzenli giden insanlar zamanla birbirini tanır. Kütüphaneye sürekli gelen öğrenciler aynı yüzlerle karşılaşır. Parkta yürüyen komşular selamlaşmaya başlar.
Yani üçüncü mekânın özelliği tekrar eden karşılaşmalar yaratmasıdır.
Üçüncü mekân Dönüşüyor mu?
Peki günümüzde insanlar bu ihtiyacı nerede karşılıyor?
Bazı araştırmacılar, coworking alanları, modern kütüphaneler, kitap kulüpleri ve hobi atölyeleri gibi yeni buluşma noktalarının, geleneksel üçüncü mekânın günümüzdeki karşılığı hâline gelip gelmediğini tartışıyor.
Örneğin Finlandiya’daki Oodi Kütüphanesi ve Danimarka’daki Dokk1 Kütüphanesi yalnızca kitap ödünç alınan bir yer değil; insanların çalıştığı, etkinliklere katıldığı, vakit geçirdiği ve sosyalleştiği bir buluşma noktası olarak tasarlandı.
Bunun yanında coworking alanları, koşu kulüpleri ve kitap kulüpleri de yalnızca belirli bir aktivite etrafında değil, düzenli karşılaşmalar ve yeni sosyal bağlar kurulması açısından üçüncü mekânın günümüzdeki karşılığı olup olamayacağı tartışmalarında sıkça örnek gösteriliyor.
Fark Ne?
Sosyalleşmenin hayatımızın bir parçası olduğu bir gerçek ama yön değiştirdiğini de kabul etmemiz gerekiyor. Tesadüfi karşılaşmaların yerini giderek daha planlı buluşmalar almaya başlıyor gibi görünüyor.
Peki bu yeni ortak alanlar kötü mü? Belki de hayır. Çünkü bugün de insanlar benzer ilgi alanlarına sahip kişilerle tanışabiliyor, yeni arkadaşlıklar kurabiliyor ve toplulukların parçası olabiliyor. Ancak bunu artık günlük hayatın doğal akışı içinde değil, farklı yollarla gerçekleştiriyor. Belki de değişen, sosyalleşmenin kendisi değil; birbirimize rastlama biçimimiz.
Beste Dalkılıç Abi
