Birçoğumuz Kelile ve Dimne kitabını duymuştur. Ben de çok küçükken muhtemelen sadeleştirilmiş halini okumuştum. Yakın zamanda merak edip tekrar okumak isteyince elime aldım ve okumaya başladım. İyi ki dediğim kitaplardan oldu; mutlaka herkesin okuması gereken kitaplardan. Ders çıkarılacak ve hayat felsefesi yapılacak yüzlerce içerik var belki de.
Kelile ve Dimne’nin yazılışı da aslında oldukça ilginçtir. Filozof Beydeba, Türk olmasına rağmen (tam olarak kesin değil; Beydeba’nın Hint olduğu da söyleniyor ancak Türk olduğu görüşü daha baskın) Hindistan’da yaşamakta ve o dönemde zalimliğiyle tanınan Hint hükümdarı Kral Depşelem’e bir eser, daha doğrusu bir nasihatler kitabı yazmış Beydeba. Yani anlayacağınız, Kelile ve Dimne, Kral Depşelem’e nasihatler içeren ve yeri geldiğinde ufak diyaloglara yer veren harika bir eserdir. Aynı Binbir Gece Masalları’nda olduğu gibi, iç içe birçok hikâyeye yer veren; dostluk, dürüstlük, politika, ahlak, evrensel doğru-yanlışlar ve daha birçok önemli olgunun ana konu edilerek yazıldığı hikâyelerden oluşan bir kitaptır. Hatta genelde fabllardan oluşan, yani hayvanların konuşturularak yazıldığı hikâyelerden oluşan bir eser. Bakmayın böyle kısacık olduğuna, içerisinde hayata geçirilecek birçok satır barındırıyor. Üstelik M.Ö. 1. yüzyılda yazılmıştır. Daha doğrusu, ilk başta sözlü eser olarak aktarılmış ve sonradan yazıya geçirilmiştir. İnsanlar her devirde değişse de insanlığın değişmediğini, bu kitapta daha iyi görebiliyoruz. Okurken bu kadar eski bir tarihte yazılmış olduğuna inanamayacaksınız eminim. Sanki dün yazılmış, bugünün sorunlarını ele almış gibi. Özümsenerek, her satırı didik didik edilerek okunması gereken kitaplardan biridir. Hadi, kısaca kitaba adını veren Kelile ve Dimne hikâyesinden de bahsedelim.
Kitaba adını veren Kelile ve Dimne, aslında iki çakalın adıdır. Bu iki çakal kardeş kadar yakın arkadaş olsalar da huyları bir o kadar uzak birbirlerinden. Kelile, doğruluğu ve dürüstlüğü simgelerken, Dimne yanlışlığı ve yalanı simgeliyor. Ayrıca kendilerini ve kendi doğrularını öyle güzel ifade ediyorlar ki okurken Dimne’nin yalan ve yanlışlığın simgesi olmasına rağmen doğruluk payı olduğunu ancak yanlış bir tavırda olmasını görebiliyoruz. Yani yazar, kitabı biraz daha hayatın içinden ve daha gerçekçi bir tutumla yazmış. Örneğin, bu kitapta yanlışlar tamamen yanlış, doğrular ise tamamen doğru değildir. Doğru kişilerin yanlışlığı, yanlış kişilerin de doğruluğu bulunuyor. Hayatta da öyle değil midir zaten? Ying yang misali, kimse ne tamamen iyi ne de tamamen kötüdür. Kitapta en çok sevdiğim yönlerden birisi de bu olmuştu.
Dimne’nin ormanlar kralı Aslan’ın binbir meziyetle veziri olmasını ve hemen ardından Öküz Şetrebe ve Aslan’ın dostluğundan duyduğu kıskançlıktan ötürü yaptıklarını konu edinir. Sürekli Şetrebe ile Aslan’ın arasını bozacak sözler sarf edip birbirlerine karşı doldurmakta. Dimne, yanlışlığın ve yalanın simgesidir; ama bu hikâyede bir de doğruluk gerekir. İşte burada, Kelile karşımıza çıkar. Kelile, Dimne’yi bu yoldan vazgeçmesi için ve böyle davranırsa sonunun kötü olacağını bildiği için defalarca uyarır Dimne’yi. Dimne ise sadece kendi bildiğini yapar; yani kendi doğrularıyla hareket ederek bu tutumuna devam eder. Devamını anlatmayayım; siz okuyun. Zaten kısacık, hemen bitecek bir kitap; tadında kalsın anlattıklarım.
Sözün özü, bu güne kadar okuduğum kitaplar arasında, Kelile ve Dimne’yi en iyilerden biri olarak sevdim. Sayfaları büyük bir heyecanla çevirdim. Her satırından ayrı bir lezzet, ayrı bir tat aldım. Bu kitabı tek kelimeyle özetleyecek olsam, “muhteşem” derdim. Alın okuyun, pişman olmazsınız. Ama lütfen okuyun!
