Yazar: Ahmet Ümit
Sayfa Sayısı: 400
Yayınevi: Yapı Kredi Yayınları
Yazar Hakkında
Ahmet Ümit, 1960 yılında Gaziantep’te doğdu. 1983 yılında Marmara Üniversitesi Kamu Yönetimi Bölümü’nden mezun olmuş, 1985-1986 yıllarında ise Moskova’daki Sosyal Bilimler Akademisi’nde siyaset eğitimi almıştır. Şair ve yazar kimliği ile bilinmektedir. Tarih, psikoloji ve toplumsal meseleleri polisiye edebiyatı ile buluşturan anlatımıyla çağdaş Türk edebiyatının en tanınan yazarlarından biridir. Romanlarında suçun kendisinden çok, suçu doğuran insanı ve toplumsal koşulları anlamaya odaklanır. Eserleri yirminin üzerinde yabancı dile çevrilmiştir.
Kitabın Kısa Özeti
Patasana, Gaziantep yakınlarında gerçekleştirilen bir Hitit kazısını merkezine alan, tarih ile polisiyeyi bir araya getiren bir romandır. Kazı sırasında gün yüzüne çıkarılan yaklaşık üç bin yıl öncesine ait çivi yazılı tabletler, Hitit tarihine ilişkin yerleşik anlatıları yeniden değerlendirmeye açabilecek kayıtlar içerir. Tabletlerde, Hitit sarayının başyazmanı Patasana’nın kaleme aldığı itiraflar yer alırken, kazı alanında peş peşe yaşanan gizemli cinayetler araştırmanın seyrini tamamen değiştirir. Böylece bilimsel bir keşif, giderek çözülmesi gereken karmaşık bir suç soruşturmasına dönüşür.
Roman, günümüzdeki kazı ekibinin yaşadıkları ile binlerce yıl önce yaşamış Patasana’nın anlatısını dönüşümlü olarak ilerletir. Geçmiş ve bugün arasındaki bu çift katmanlı kurgu, okuru hem antik dünyanın siyasi ve toplumsal atmosferine hem de günümüzde yaşanan olayların gizemine ortak eder. Tarih, arkeoloji, mitoloji ve polisiye unsurlarını bir araya getiren eser, geçmişten kalan sırların günümüz üzerindeki etkisini merkeze alan sürükleyici bir anlatı sunar.
Karakterler
Esra: Kazı ekibinin lideri. Bilimsel aklı temsil ederken yaşanan olaylar karşısında duygusal yönüyle de öne çıkar.
Patasana: Hitit sarayının başyazmanı. Güç, korku, vicdan ve pişmanlık arasında sıkışmış bir karakterdir. Romanın en çarpıcı sesi ona aittir.
Timothy: Vietnam gazisi olan arkeolog. Geçmiş savaşların insan ruhunda bıraktığı izleri temsil eder.
Teoman, Elif, Murat, Kemal ve Bernd: Kazı ekibinin diğer üyeleri. Her biri farklı bakış açılarıyla romanın çok sesli yapısını güçlendirir.
Yüzbaşı Eşref, Cemşid: Şiddetin farklı yüzlerini temsil eden karakterlerdir; Ahmet Ümit onları yalnızca “iyi” ya da “kötü” olarak değil, yaşadıkları coğrafyanın ve dönemin birer ürünü olarak ele alır.
Halaf: Kazıda çalışan arkeologlara yemek hazırlayan aşçıdır. Yöre halkından biridir ve hikâyeye yerel kültürün sıcaklığını katar.
Kitap Yorumu
Patasana, bence Ahmet Ümit’in yalnızca polisiye yönünü değil, edebî gücünü de en belirgin şekilde ortaya koyan romanlarından biri. Sayfa sayısı fazla olmasına rağmen sürükleyici anlatımı ve kendine özgü dili sayesinde kitabı elinizden bırakmak istemiyorsunuz. Nitekim ben de kısa sürede bitirdim.
Ahmet Ümit’in polisiye romanlarındaki en güçlü yönlerinden biri, okuyucuda merak duygusunu ve tahmin edilemezlik hissini ustalıkla canlı tutabilmesi. Ancak kitabı etkileyici kılan asıl unsur, katilin kim olduğu sorusundan çok, şiddetin neden nesilden nesile aktarıldığını sorgulatması. Geçmişin bugünü nasıl şekillendirdiğini okurken insan, farkında olmadan kendi çağını da sorgulamaya başlıyor.
Romanın temposu zaman zaman ağırlaşıyor; özellikle tarihî bölümler dikkat isteyen bir okuma gerektiriyor. Ancak bu yavaşlık, anlatının atmosferini güçlendiren bilinçli bir tercih gibi duruyor. Yazarın Patasana’nın bölümlerinde kullandığı dil ise okuyucuyu gerçekten o döneme götürüyor ve olayların içine çekmeyi başarıyor.
Polisiye gerilim ile tarihî romanın dengeli birleşimi, Patasana‘yı benzerlerinden ayırıyor. Ayrıca kitap, itiraflar üzerine kurulu anlatı yapısıyla da oldukça özgün bir deneyim sunuyor. Romanı okurken anlatılanların gerçek olup olmadığını araştırma isteği duyabilir, aynı zamanda arkeolojiye ve tarihî kalıntılara karşı ilginizin arttığını fark edebilirsiniz.
Öneri
Patasana‘yı okuduktan sonra bir arkeoloji müzesini ziyaret etmenizi tavsiye ederim. Eminim ki vitrindeki eserler ve toprak altından çıkarılmış buluntular size artık çok daha farklı hikâyeler anlatacaktır.
Alıntılar
“İnsanoğlu yalnızca çağımızda değil, varoluşundan beri kan dökmekten, ötekine acı çektirmekten zevk alan, iflah olmaz bir zalimdi.” (s. 358)
“İnsanlar cehennem azabından korkmadan, iyi olabildiklerinde daha üst düzeyde bir uygarlığın ilk adımı atılmış olacaktır.” (s. 235)
“Aşkın nasıl yakıcı, nasıl vazgeçilmez, insanı mutluluktan çıldırtan bir duygu olduğunu bilmez değilim. Ama aşk kışın açan bir güneşe benzer ya da yazın sıcağında ansızın dökülüveren tatlı sağanağa. Ne kadar delice bir güzelliğe, yaşamı soluk soluğa yaşatan bir tutkuya sahip olsa da geçicidir. Nasıl ki kışın açan güneşin ömrü kısacıksa, nasıl ki yazın yağan sağanak toprağı bile doğru dürüst ıslatmadan kesiliverirse, aşk da birdenbire bitiverir.” (s. 292)
“Bedeli ne olursa olsun insanoğlu öldürme, yok etme tutkusundan kendini kurtaramıyor.” (s. 234)
